Wederom een interessant artikel in NRC over hoe goed en gezond zingen is, zeker op latere leeftijd!
Vijftien jaar geleden begon voormalig operazangeres Maartje de Lint met Zing-Cirkels voor mensen met breinproblemen. En het werkt. De maandelijkse dagen in het Amsterdamse Concertgebouw trekken nu internationale aandacht.
Als oud-boekhandelaar was taal zijn biotoop, maar sinds een herseninfarct zo’n elf jaar geleden is het leven een zoektocht naar woorden voor de 80-jarige Piet Wessendorp. Vanmiddag lijkt zijn afasie hem even niet te kwellen. Als regelmatig bezoeker aan de Zing-Cirkel in het Amsterdamse Concertgebouw heeft hij een favoriet liedje over de liefde mogen kiezen. En nu graaft hij met een gulle glimlach ogenschijnlijk moeiteloos de zinnen van Johnny Lions hit ‘Sophietje’ uit zijn herinneringen op.
„In haar stem hoor ik een liedje,
melodietje,
’t is een liedje met een lach.”
En ja, soms ook met een traan, blijkt in het uur dat klassiek alt Maartje de Lint zingt voor en met mensen die – zoals zij het noemt – „uitdagingen in het brein” op hun weg vinden. Zoals de afasie van Piet, alzheimer of parkinson. Een van de bezoekers, een struise Amsterdamse volksvrouw, houdt het niet droog bij ‘Mama, je bent de liefste van de hele wereld’, waarmee de 12-jarige Heintje Simons eind jaren zestig de Nederlandse harten stal. Haar dochter haalt een tissue, die klaar liggen op de vleugel, en een glas water. De Lint knielt voor haar. „Het is wat, hè?”, zegt ze. „Ja, prut met peren”, antwoordt de vrouw. „Oh”, grijnst de zangeres, „die uitdrukking ken ik in een andere versie.”
De kwinkslag kenmerkt de ongedwongen atmosfeer bij de maandelijkse Zing-Cirkel. Het initiatief – waarin het brein een oppepper krijgt door te zingen – trekt overal aandacht. Documentairemaker Frénk van der Linden volgde bedenker Maartje de Lint drie jaar voor zijn film Het Muziekmedicijn, die de afgelopen herfst in première ging. En de laatste maanden tonen vooral grote buitenlandse media belangstelling. Vanochtend is er een Duitse televisieploeg, in de middagsessie draaien camera’s van het wereldwijde persbureau AP, en enkele weken geleden verscheen er een lijvige reportage in The New York Times. Daarin constateerde de Amerikaanse neuro-wetenschapper, schrijver en muzikant Daniel Levitin dat Nederland mondiaal voorloper is wat betreft onderzoek naar de heilzame werking van muziek op het brein.
De oerkern van ons brein
„Het klankgeheugen zit in de oerkern van ons brein”, zegt De Lint. „En wie dat aanzet door te zingen, merkt dat kanalen die verstopt of ‘ingeslapen’ zijn, weer gaan stromen. Dat geldt ook voor de spieren. Sommige mensen met Parkinson struikelen hier naar binnen, maar bewegen na een uur zingen veel soepeler en dansen zelfs. En bij mensen met dementie komen lang vergeten herinneringen naar boven. Deze metamorfosen zijn geen wonderbaarlijke genezingen, we maken mensen hier niet beter, hun ziekten verdwijnen niet, maar ze kunnen wel weer iets van hun verloren autonomie terug veroveren.”
Afgezien van lichamelijke uitwerkingen – zoals het aanmaken van positieve stemmingshormonen – gaat het samen zingen ook om zingeving, ontdekte De Lint in de vijftien jaar dat ze haar Zing-Cirkel ontwikkelde. „Het leven verliest betekenis wanneer iemand niet meer kan meedoen in de samenleving. En dat is schrijnend. Doe ik er nog toe? Dat vragen velen zich dan af. Muziek luisteren en zingen verminderen zulke angstgevoelens en de chaos in het brein, beide zijn in zekere zin een wasmachine voor het brein, waardoor weer ruimte ontstaat voor verbinding met anderen.”
Ruim veertig mensen zitten vanmiddag in de kring, mantelzorgers, partners en Zing-Cirkel-begeleiders meegerekend. De ‘uitverkochte’ bijeenkomst begint en eindigt met een halfuur koffie en thee en gesprekken. Het zanggedeelte opent met de kerkelijke oorwurm ‘Dank u voor deze nieuwe morgen’, alleen op een nieuwe tekst. De rode draad in de liedjes zijn de vele verschijningsvormen van liefde. Een mantelzorger werpt een stralende alzheimer-patiënte een handkus toe bij ‘Love me tender’ van Elvis. ‘Mama’ van Heintje Simons roept de nodige herinneringen op aan ouders en kinderen.
Goede vorm van breinfitness
De Lint zelf trakteert op de ‘Habanera’ uit Bizets opera Carmen, waarbij de kring invalt met „L’amour, l’amour”. Ook een simpele canon is vast onderdeel van de sessie. „Een goede vorm van breinfitness”, noemt De Lint de oefening. „Die spreekt verschillende zintuigen aan: kijken, luisteren, zingen, coördineren; iedereen moet gefocust zijn om met de goede groep mee te blijven doen.” Na de hymne ‘Amazing Grace’ wordt er tot besluit gedanst op Frank Sinatra’s ‘Fly me to the moon’.
Het waren de passies van Bach en huisconcerten die voormalig operazangeres De Lint op het spoor zetten van wat nu Zingen in de Zorg heet. „Bij de Matthäus of de Johannes liep ik in de pauze altijd even naar het publiek. Daar ontmoette ik regelmatig kinderen met demente ouders die door de muziek plotseling even geen patiënt en mantelzorger meer waren, maar hun mens-tot-mens band hervonden. Dat is ontroerend om te zien. Ik herinner me ook een feest van een gezin waar ik Italiaanse aria’s uitvoerde. De pater familias stond ineens op uit zijn rolstoel, pakte mijn handen en begon te praten, tot verbijstering van zijn kinderen, want hij had al maanden niet meer gelopen of gesproken. Die ervaringen zetten me aan het denken. Vervolgens ben ik daarmee gewoon aan het werk gegaan. Aanvankelijk uit een instinct, later ontdekte ik ook de wetenschappelijke onderbouwing ervan.”
Intussen heeft De Lint tal van „Zorg-Zangers” opgeleid die door het hele land werken voor groepen of één op één. „Luisteren werkt goed”, zegt ze, „maar zingen, die trillingen in het lichaam, lijkt die positieve invloed te versnellen en te versterken. Ik denk dat veel mensen onderschatten hoe diep de stem is verbonden met onze persoonlijkheid.”
De Zing-Cirkel is nog te bezoeken op 24 maart, 22 april en 26 mei in het Concertgebouw in Amsterdam. Info: zingenindezorg.nl